فیزیولوژی دستگاه صفراوی         

کیسه صفرا عضوی در بخش تحتانی کبد است. عملکرد اصلی کیسه صفرا و مجاری صفراوی، انتقال صفرا به روده است که اهمیت زیادی برای هضم و جذب چربی دارد.

سنگ های صفراوی

کیسه صفرا نقش اصلی را در تشکیل سنگ های صفراوی دارا می باشند. سنگ های کیسه صفرا که از مواد جامد در صفرا تشکیل می شوند، معمولا از نظر اندازه، شکل و ترکیب بسیار متنوعند. این سنگ ها در بچه ها و بالغین جوان به ندرت دیده می شود  ولی پس از ۴۰ سالگی شیوع آن به تدریج افزایش می یابد.

ریسک فاکتورهای سنگ صفراوی

اولیه : سن، چاقی، جنس مونث، کاهش سریع وزن، نژاد (مانند بومیان آمریکا)

ثانویه:  استفاده از OCP، بارداری، دیابت شیرین، استفاده از انسولین، وضعیت اجتماعی – اقتصادی پایین، زندگی کم تحرک ،تغذیه کامل وریدی، همولیز، انگل های صفراوی

علایم بالینی سنگ های صفراوی

درد صفراوی (که غالباً یک درد مداوم و مبهمی در ربع فوقانی راست شکم است.) سوء هاضمه، عدم تحمل غذاهای چرب، نفخ، سوزش سر دل و آروغ زدن، تهوع و استفراغ.

سنگ های صفراوی بدون علامت: بیماران بدون علامت را باید به مدت طولانی پیگیری نمود.کله سیستکتومی پروفیلاکتیک را فقط در بیماران بدون علامت زیر باید انجام داد:

۱-    بیماران دیابتی زیرا خطر مرگ و میر و عوارض ناشی از کله سیستیت حاد در آنها بالاتر است.

۲-    کسانی که دارای کیسه صفرای کلسیفیه هستند یا پولیپ های بزرگ کیسه صفرا دارند؛ چرا که خطر کارسینوم کیسه صفرا در این دو گروه بالاتر است.

۳-    بیماران مبتلا به آنمی سیکل سل، زیرا ممکن است افتراق بحران های کبدی در این افراد از کله سیست حاد مشکل باشد.

۴-      کودکان مبتلا به سنگ های صفراوی چرا که اغلب دچار علایم بالینی می گردند.

تشخیص سنگ صفراوی: بهترین روش مشاهده سنگ های صفراوی، سونوگرافی و کوله سیستوگرافی است.

- درمان شامل :

۱- درمان طبی : استفاده از داروهای حل کننده سنگ های صفراوی

۲-    درمان جراحی  : کله سیستکتومی(برداشتن کیسه صفرا) از طریق لاپاروسکوپی که جایگزین کله سیستکتومی باز شده

 

کله سیستیت حاد

به التهاب و عفونت ثانویه کیسه صفرا اطلاق می گردد که غالباً ناشی از انسداد مجرای کیستیک توسط سنگ کیسه صفرا می باشد.

درمان: به دلیل آنکه خطر عود کله سیستیت حاد بالا می باشد، اکثر بیماران باید کله سیستکتومی شوند.

- مراقبت های پس از عمل جراحی کوله سیستکتومی: (پس از هماهنگی با جراح)

  1. جهت تسکین درد توصیه به انجام تنفس عمیق و تغییر پوزیشن در بستر، مصرف دارو های مسکن تجویز شده از سوی پزشک
  2. جهت بهبود وضعیت تنفسی توصیه می شود برای اتساع کامل ریه ها و جلوگیری از آتکتازی (روی هم خوابیدن ریه ) هر ساعت چند بار تنفس عمیق انجام شود. از اسپیرومتری هر ساعت چند بار استفاده شود( در صورتی که اسپیرومتری در دسترس نبود می توان در داخل کیسه فریزر یا دستکش یکبار مصرف دمید) توصیه می شود در صورت رضایت جراح ، بیمار سرفه کند و مایعات به اندازه کافی مصرف شود تا ترشحات ریوی به راحتی تخلیه شوند.

  1. در صورتی که زردی ، درد ربع فوقانی راست شکم، تهوع و استفراغ، دفع ادرار تیره و مدفوع به رنگ گل رس، تغییرات فشار خون، نبض و تب مشاهده شد هر چه سریعتر به پزشک مراجعه شود.
  2. پس از عمل روزی ۳ – ۱ بار مدفوع شل دفع می شود که علت آن ورود مستقیم و مداوم صفرا به دوازدهه (ابتدای روده کوچک) می باشد. معمولا دفعات اجابت مزاج بعد از چند هفته تا چند ماه کم می شود.
  3. توصیه می شود که از داروهای تجویز شده به موقع استفاده شود.
  4. جهت تحرک و فعالیت توصیه می شود که بیمار هر ساعت چند بار روی تخت بچرخد و روزانه چند بار از تخت پایین بیاید و قدم بزند.به تدریج با بهبود وضعیت می تواند فعالیت های خود را کم کم بیشتر کند.
  5. جهت تغذیه توصیه می شود که از خوردن غذاهایی که باعث بروز علائم گوارشی (مثل اسهال ، استفراغ ، یبوست و نفخ) می شود اجتناب شود. جهت بهبود اشتها غذا در وعده های زیاد و با حجم کم مصرف شود.
  6. موقع ترخیص بیمار باید حال عمومی خوب و علایم حیاتی پایدار داشته، قادر به حرکت کردن و خوردن بوده ، بدون درد شدید (نیازمند به مخدر) باشد.
  7. بخیه ها معمولا یک هفته پس از عمل (با صلاحدید پزشک) کشیده می شوند و در همین حدود هم بیمار کار روزانه اش را شروع می کند. بهتر است چند هفته اول را از کار بدنی سنگین پرهیز نماید.

۱۰٫ پس از ترخیص در صورتی که بیمار درد شدید شکم، تهوع، استفراغ، تب، ضعف و بی حالی یا بی اشتهایی شدید پیدا کرد باید به پزشک معالج خود مراجعه نماید.

۱۱٫ با توجه به کاهش فعالیت بدنی توصیه می شود که در یک هفته اول پس از عمل از مصرف غذاهای سنگین و نفاخ پرهیز شود ولی پس از آن محدودیتی برای غذا ندارند و حتی مصرف چربی و تخم مرغ نیز در حد معمول بلا اشکال است. در نسبت بسیار کمی از بیماران ممکن است که حرکات روده مختصرا افزایش یابد که در صورتی که بیمار را اذیت کند با رژیم غذایی کم فیبر و کم چربی برطرف خواهد شد. همچنین در همین حدود زمانی اکثر بیماران قادر هستند که از تخت خارج شوند و توصیه می شود از این زمان به بعد، بیمار هر چه بیشتر راه برود.

 

       منابع :   – کتاب برونر و سودارث

-    AOM series

-    دورلند واشنگتن، درمان های طب داخلی

زمستان ۱۳۹۰

بخش آموزش